ครั้งที่ 15 แพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐ (Open Data Platform)
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือ DGA จัดประชุมรับฟังความคิดเห็น (Focus Group) ในหัวข้อ “แพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐ (Open Data Platform)” เพื่อระดมมุมมองจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน นักวิชาการ และภาคประชาสังคม ร่วมปลดล็อกข้อมูลภาครัฐให้ประชาชนและภาคธุรกิจเข้าถึงง่าย สร้างความโปร่งใส และขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศ เมื่อวันที่ 5 กันยายน 2568 ณ โรงแรมเดอะ เบอร์เคลีย์ ประตูน้ำ โดยมี นายชรินทร์ ธีรฐิตยางกูร ผู้อำนวยการฝ่ายขับเคลื่อนนโยบายรัฐบาลดิจิทัล DGA เป็นประธานกล่าวเปิดงานกล่าวเปิดประชุมว่า การที่รัฐบาลจัดทำแพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐขึ้นมานั้น เพื่อรวบรวมชุดข้อมูลจากหน่วยงานรัฐและเผยแพร่สู่สาธารณะ ให้ประชาชน ธุรกิจ นักวิจัย และสื่อ สามารถเข้าถึง ใช้ประโยชน์ และแบ่งปันได้อย่างอิสระ จึงเป็นเรื่องที่ต้องให้ความสำคัญในการรับฟังความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน เพื่อนำไปปรับปรุงแผนงานหน่วยงานรัฐเพื่อสร้างบริการให้ตอบโจทย์ประชาชนอย่างแท้จริง
ภายในงานได้รับเกียรติจาก Mr.Siim Sikkut Sikkut อดีตประธานเจ้าหน้าที่บริหารด้านดิจิทัลของประเทศเอสโตเนีย (Government CIO) และ คุณวรทย์ ลีฬหาชีวะ ผู้อำนวยการสายงาน Management Consulting บริษัท บลูบิค กรุ๊ป มาร่วมพูดคุยถึงเป้าหมายของแพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐใน 3 มิติหลัก ได้แก่ 1. การพัฒนาองค์ความรู้ในด้านการศึกษา วิจัย และการวิเคราะห์นโยบาย 2. สามารถเชื่อมต่อนวัตกรรมเพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้ เช่น สตาร์ทอัพ/SME สามารถลดต้นทุนการเข้าถึงข้อมูลและนำไปใช้ประโยชน์ในการสร้างสินค้าและบริการได้ และ 3. สามารถส่งเสริมความโปร่งใสและความเชื่อมั่นผ่านการเปิดเผย ตรวจสอบ และนำกลับมาใช้ซ้ำได้ โดยมีการจัดระดับชั้นข้อมูล ครอบคลุมตั้งแต่ข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ ข้อมูลเฉพาะบุคลากรภายในองค์กร ข้อมูลลับ ไปจนถึงข้อมูลลับที่สุดที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของประเทศ ซึ่งการแบ่งชั้นข้อมูลนี้มีความสำคัญต่อการบริหารจัดการและการกำหนดสิทธิ์ในการเข้าถึงอย่างเหมาะสม โดยได้นำเสนอกรณีศึกษาสำคัญที่ไทยสามารถใช้เป็นแนวทางไปปรับใช้ได้จริง ได้แก่
– ประเทศเอสโตเนีย มี X-Road เป็นสถาปัตยกรรมแลกเปลี่ยนข้อมูลที่ดึงข้อมูลจากทะเบียนแกนกลางโดยตรง ทำให้มีคุณภาพ รวดเร็ว และมีแรงจูงใจ/มาตรการกำกับให้หน่วยงานอัปเดตสม่ำเสมอ มี Digital ID รองรับ Smart Card ID, Mobile ID และ Digital ID ให้ประชาชนเลือกใช้ สามารถเข้าถึงบริการรัฐจากบ้านได้ตลอดเวลา และมี e-Residency สำหรับเปิดโอกาสให้คนทั่วโลก ได้รับสิทธิ์ด้านดิจิทัลเพื่อดำเนินธุรกิจภายในสหภาพยุโรป ที่สำคัญมีแนวคิดจัดตั้ง Data Embassy ซึ่งเป็นสถานทูตข้อมูล/ศูนย์สำรองข้อมูลของรัฐในต่างประเทศ เพื่อความต่อเนื่องเมื่อเกิดวิกฤตระดับชาติ
– ประเทศสิงคโปร์ มีศูนย์ข้อมูล data.gov.sg โดย GovTech ปัจจุบันมีชุดข้อมูลกว่า 5,000 รายการ ครอบคลุมทั้ง API แบบเรียลไทม์ และ Bulk download ควบคู่เครื่องมือ/แดชบอร์ด สำหรับผู้ใช้ทั่วไป นอกจากนี้มี SingPass (Digital ID), GoBusiness Portal และมีบทบาทในฐานะศูนย์กลาง (hub) ด้านการลงทุนในภูมิภาคด้วย
– ประเทศไต้หวัน ให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงข้อมูล และสร้างแพลตฟอร์มที่ประชาชนสามารถเข้ามามีบทบาทกำหนดทิศทางนโยบายได้อย่างจริงจัง เช่น vTaiwan platform (Virtual Taiwan Platform), เว็บไซต์ Join.gov.tw พอร์ทัลกลางสำหรับ Citizen engagement นอกจากนี้ได้กำหนดให้หน่วยงานภาครัฐต้องเผยแพร่ข้อมูลสาธารณะ (Open Data by Default), มีระบบรับคำขอข้อมูล (Request system) และสนับสนุนให้สตาร์ทอัพ/ภาคธุรกิจ นำนวัตกรรมจาก Open data ไปสร้างบริการใหม่ ๆ
ทางด้านประเทศไทยมีศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ เว็บไซต์ data.go.th ของ DGA และแพลตฟอร์มของหน่วยงานเจ้าของข้อมูล เช่น กรมพัฒนาธุรกิจการค้า, ธนาคารแห่งประเทศไทย และสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งต่างมีฐานข้อมูลของตนเองและเปิดเผยให้ประชาชนเข้าถึงได้หลากหลายรูปแบบ ทั้งไฟล์ Excel ฐานข้อมูล Interactive หรือรายงาน PDF ซึ่งครอบคลุมเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา แรงงาน เกษตร สิ่งแวดล้อม ฯลฯ แต่ยังมีช่องว่างสำคัญ 3 ประการที่ต้องเร่งแก้คือ ความสม่ำเสมอและคุณภาพ, รูปแบบและการเข้าถึง เช่น API และกรอบกำกับดูแล/กฎหมาย ที่ยังไม่ชัดเจนหรือไม่เท่ากันระหว่างหน่วยงาน
โดยในที่ประชุมเสนอให้มี ระบบร้องขอข้อมูล (Data Request) เปิดเผยต่อสาธารณะ เพื่อกระตุ้นให้หน่วยงานเจ้าของข้อมูลเร่งปรับปรุงและเปิดเผยข้อมูลที่ประชาชนต้องการจริง ๆ รวมทั้งการพัฒนา บัญชีข้อมูลภาครัฐ (GD Catalog) เพื่อทำให้ทุกคนรู้ว่าข้อมูลใดอยู่ที่ไหน ใครเป็นเจ้าของ และเข้าถึงได้อย่างไ
ทั้งนี้ที่ประชุมได้สรุปทิศทางพัฒนา “แพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐ” เพื่อให้ DGA นำไปปรับปรุงในแผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัลฯ ว่าต้องเร่งยกระดับแบบครบวงจร ตั้งแต่กำหนด Common Dataset เป็นมาตรฐานขั้นต่ำที่ทุกหน่วยงาน/จังหวัดต้องเปิดเผย จัดตั้ง Feedback Loop ให้ผู้ใช้ส่งความเห็นคุณภาพข้อมูลและวัตถุประสงค์การใช้งานเพื่อกระตุ้นการปรับปรุง พัฒนา เครื่องมือตรวจสอบคุณภาพอัตโนมัติ ครอบคลุมโครงสร้าง/ความสมบูรณ์/รูปแบบ จัดทำ Metadata ให้ชัดเจนทั้งคำนิยาม แหล่งที่มา ช่วงเวลา และหน่วยพื้นที่ พร้อมทั้งขับเคลื่อนนโยบาย Open by Default โดยคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้วยการทำให้ไม่สามารถระบุตัวตนได้ รวมถึงผลักดันกฎหมายกำกับการเปิดเผยข้อมูลที่มีความชัดเจนทัดเทียม PDPA เพื่อสร้างความมั่นใจแก่เจ้าหน้าที่ พร้อมทั้งออกแบบแพลตฟอร์มแบบ User-Centric ครอบคลุมผู้ใช้ 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ ประชาชน นักวิเคราะห์/นักข่าว/นักวิจัย และนักพัฒนา/สตาร์ทอัพ ให้สามารถค้นง่าย ใช้คล่อง และเชื่อถือได้ เพื่อให้แพลตฟอร์มข้อมูลเปิดภาครัฐไม่เพียงเป็นเครื่องมือด้านเทคโนโลยี แต่คือ “กุญแจแห่งความโปร่งใส” ที่จะทำให้ประชาชนตรวจสอบภาครัฐได้อย่างแท้จริง เสริมศักยภาพธุรกิจไทยในการแข่งขัน และสร้างความเชื่อมั่นในรัฐบาล